Rusiya-Ukrayna müharibəsində ən çox diqqət çəkən texnologiyalardan biri FPV — “First Person View” dronlarıdır. Operator dronun kamerasından gələn görüntünü real vaxtda izləyərək onu idarə edir.

Bu dronların əsas üstünlüyü böyük və bahalı silah sistemləri ilə müqayisədə nisbətən ucuz, kütləvi istehsal oluna bilməsi və konkret hədəfə yüksək dəqiqliklə yönləndirilə bilməsidir. CSIS-in məlumatına görə, müharibənin müxtəlif mərhələlərində adi FPV sistemlərinin qiyməti təxminən 200–1000 dollar diapazonunda göstərilib. Daha yeni və mürəkkəb sistemlərin, xüsusilə fiber-optik və avtonom imkanlara malik variantların qiyməti daha yüksək ola bilər.

Bəs niyə hava hücumundan müdafiə sistemləri onları həmişə vura bilmir?

Burada əsas problem yalnız sürət deyil.

Kiçik FPV dronlarının radar əks-səthi çox kiçikdir. Üstəlik, onlar çox aşağı hündürlükdə uçduqda yer səthindən gələn radar “səs-küyü” arasında itə bilirlər. Bu isə aşkarlanma, izlənmə və atəş açılması üçün müdafiə sisteminə çox az vaxt buraxır. Kiçik və aşağıdan uçan dronların aşkarlanmasının çətinliyi müxtəlif hərbi tədqiqatlarda da vurğulanır.

Başqa sözlə, HHM sisteminin əvvəlcə dronu görməsi, sonra onun düşmən olduğunu müəyyən etməsi, daha sonra isə onu məhv etmək üçün uyğun vasitəni işə salması lazımdır. Bir neçə saniyəlik gecikmə belə kiçik və sürətli FPV üçün kifayət edə bilər.

Ən böyük dəyişiklik: elektron müharibəyə qarşı fiber-optik dronlar

Adi FPV-lər radio rabitəsindən istifadə edir. Bu səbəbdən elektron müharibə sistemləri onların idarəetmə və görüntü siqnallarını poza bilər.

Lakin son illərdə fiber-optik FPV-lər sürətlə yayılıb. Bu sistemlərdə idarəetmə və video məlumatları radio ilə deyil, fiziki optik kabel vasitəsilə ötürülür. Nəticədə radioelektron mübarizə sistemi həmin idarəetmə kanalını adi üsulla “basdıra” bilmir.

Bu texnologiyanın ciddi üstünlüyü var: dron radio siqnalı yaymadığı üçün onu klassik radio-elektron kəşfiyyat və radiojamming vasitələri ilə aşkar etmək və susdurmaq daha çətinləşir.

Amma bu, onların “toxunulmaz” olması demək deyil. Fiber-optik dronlar fiziki maneələrə, atəşə, torlara və digər yaxın məsafəli əks-tədbirlərə qarşı həssasdır.

Hansı texnologiyalardan istifadə olunur?

Müasir FPV sistemləri artıq sadəcə oyuncaq tipli kvadrokopterlər deyil. Onlarda müxtəlif səviyyələrdə:

  1. yüksək keyfiyyətli real vaxt görüntü sistemləri;
  2. uçuş idarəetmə və sabitləşdirmə sistemləri;
  3. radio və ya fiber-optik rabitə;
  4. naviqasiya sistemləri;
  5. gecə görüntüsü;
  6. bəzi yeni modellərdə maşın görməsi və süni intellekt əsaslı hədəf izləmə;
  7. daha mürəkkəb sistemlərdə avtonom uçuş imkanları

istifadə olunur. Ukrayna və Rusiya paralel şəkildə bu texnologiyaları inkişaf etdirirlər. 2026-cı ildə Ukrayna istehsalında avtonom hədəf izləmə imkanlarının da tətbiq olunduğu barədə məlumatlar yayılıb.

Ukraynaya ən böyük üstünlük harada verir?

Ən böyük üstünlük qiymət, kütləvilik və sürətli uyğunlaşmanın birləşməsindədir.

Ənənəvi yüksək səviyyəli silah sisteminin hazırlanması və istehsalı uzun vaxt və böyük maliyyə tələb edə bilər. FPV-lər isə daha ucuz platformalar üzərində qurulduğuna görə çox sayda istehsal edilə və döyüş meydanında tez dəyişdirilə bilir.

RUSI-nin araşdırmasına görə, FPV-lər nisbətən ucuz olduqları üçün kütləvi şəkildə istifadə edilə bilir və əvvəllər daha bahalı silah sistemlərinin tətbiqini tələb edən bir sıra taktiki hədəflərə qarşı istifadə olunurlar. Bununla yanaşı, onların hava şəraitindən asılılıq, məhdud faydalı yük və elektron müharibəyə həssaslıq kimi ciddi çatışmazlıqları da qalır.

Bu səbəbdən FPV-lərin əsas üstünlüyünü “bir dron bir tankı məhv edir” kimi yox, daha geniş görmək lazımdır:

ucuz platforma + çoxlu say + real vaxt görüntüsü + dəqiq idarəetmə + sürətli texnoloji yenilənmə.

Qiymət məsələsi

Adi FPV-lər üçün açıq mənbələrdə təxminən 200–1000 dollar kimi qiymətlər göstərilir. Fiber-optik variantlar isə daha bahalıdır; Reuters 2026-cı ildə bəzi fiber-optik FPV-lərin qiymətinin təxminən 2 min dollara çata bildiyini yazıb.

Bununla belə, qiymət modeldən, məsafədən, sensorlardan, rabitə sistemindən və əlavə imkanlardan asılı olaraq ciddi dəyişir.

Amma FPV-lərin də “Axilles dabanı” var

RUSI-nin araşdırmasına görə, FPV-lər heç də müharibənin bütün problemlərini həll edən universal silah deyil. Elektron müharibə radio ilə idarə olunan FPV-lərə ciddi təsir göstərə bilər, pis hava şəraiti onların fəaliyyətini məhdudlaşdıra bilər və operatorların özləri də aşkarlanaraq hədəfə çevrilə bilirlər.

Yəni Rusiya-Ukrayna müharibəsində əsas texnoloji yarış artıq təkcə “kim daha çox dron istehsal edəcək?” sualı deyil.

Əsas yarış dron → sensor → elektron müharibə → əks-dron → süni intellekt → yenidən yeni dron texnologiyası zəncirinin hansı tərəfdə daha sürətlə inkişaf etməsidir.

BUTA.TV-nin analitik qeydi: FPV dronlarının yaratdığı əsas dəyişiklik onların sadəcə ucuz olması deyil. Əsas dəyişiklik odur ki, əvvəllər yalnız böyük və bahalı hərbi sistemlərin edə bildiyi bəzi taktiki tapşırıqlar indi daha ucuz, kütləvi və sürətlə yenilənən sistemlərlə yerinə yetirilə bilir. Eyni zamanda bu üstünlük Ukraynaya məxsus deyil — Rusiya da FPV və fiber-optik dronlardan geniş istifadə edir və bu sahədə sürətlə inkişaf edir.

Əlillik ala bilməyən qazi ilə bağlı TƏBİB-dən açıqlama: "Meyarlara uyğun deyil" Əlillik ala bilməyən qazi ilə bağlı TƏBİB-dən açıqlama: "Meyarlara uyğun deyil"